{"id":4542,"date":"2025-08-01T14:40:52","date_gmt":"2025-08-01T17:40:52","guid":{"rendered":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/?p=4542"},"modified":"2025-08-12T12:09:18","modified_gmt":"2025-08-12T15:09:18","slug":"4542-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/4542-2\/","title":{"rendered":"Peregrina\u00e7\u00e3o pela Prov\u00edncia de S\u00e3o Paulo por Augusto Zaluar"},"content":{"rendered":"<h2 align=\"justify\">Nathalia Gomes da Costa<\/h2>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Tags<\/b><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>:<\/b><\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Vale do Para\u00edba; Paisagem; Bananal; Vila do Barreiro; Areias; Queluz; Silveiras; Lorena; Viandante <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> o<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">bservador; <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> d<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">igress\u00f5es de <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> v<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">iagem; <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Augusto Em\u00edlio Zaluar; Theresa da Baviera<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> .<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Entre os anos de 1860 e 1861, em sua viagem que teve in\u00edcio em Barra Mansa (RJ) e t\u00e9rmino em Santos<\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (SP), <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Augusto Em\u00edlio Zaluar (1826-1882)<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> d\u00e1 especial destaque ao trecho do Vale do Para\u00edba, um dos principais centros econ\u00f4micos do Brasil imperial, marcado pelas fazendas escravistas dedicadas \u00e0 produ\u00e7\u00e3o de caf\u00e9 para exporta\u00e7\u00e3o. O viajante descreveu com min\u00facia a riqueza das fazendas locais, as caracter\u00edsticas dos munic\u00edpios e as intera\u00e7\u00f5es com as pessoas descobertas ao longo da trajet\u00f3ria (Duarte, 2010).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> No trecho que abrange de Bananal a Lorena, Zaluar reflete sobre diversos contrastes, como: campo <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>versus<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> cidade; a presen\u00e7a da natureza em oposi\u00e7\u00e3o \u00e0 da arquitetura; as desigualdades sociais em rela\u00e7\u00e3o \u00e0s transforma\u00e7\u00f5es urbanas; a conviv\u00eancia entre a cidade antiga e a cidade moderna; al\u00e9m da conserva\u00e7\u00e3o das estradas e das edifica\u00e7\u00f5es. Ele tamb\u00e9m abordou temas como economia, hist\u00f3ria, educa\u00e7\u00e3o, costumes e a influ\u00eancia dessas quest\u00f5es na din\u00e2mica social (Cocchi; Costa, 2024).<\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Em suas observa\u00e7\u00f5es, o viajante registra detalhes urbanos relacionados \u00e0 transforma\u00e7\u00e3o da paisagem, evidenciando a marca\u00e7\u00e3o temporal nas constru\u00e7\u00f5es arquitet\u00f4nicas. Paralelamente, Zaluar analisa elementos imateriais, direcionando-se a estudos demogr\u00e1ficos, econ\u00f4micos e culturais das popula\u00e7\u00f5es que habitavam os locais visitados (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Idem<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> ).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> A vis\u00e3o minuciosa de Augusto Zaluar permeia todo o texto, destacando-se, em especial, duas express\u00f5es que sintetizam sua abordagem narrativa: <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201c<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i><u>viandante observador<\/u><\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> e <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201c<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i><u>digress\u00f5es de viagem<\/u><\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . Essas express\u00f5es exemplificam de forma precisa a ess\u00eancia das reflex\u00f5es e especificidades pelo autor em sua obra.<\/span><\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> A cidade do Bananal n\u00e3o oferece, para quem vem deste ponto, quadro algum apraz\u00edvel [&#8230;]; no entanto, o aspecto geral da cidade \u00e9 risonho, e alguns edif\u00edcios importantes saltam \u00e0 vista do viandante observador, que merece ser examinado com mais detida aten\u00e7\u00e3o (Zaluar, 1861, p. 43).<\/span><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> No trecho citado, as palavras <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cviandante observador\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> possuem um significado que destaca o papel ativo e atento do viajante.<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i> \u201cViandante\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> se refere a algu\u00e9m que viaja, particularmente a p\u00e9, e, no contexto do texto, confere um tom formal ou po\u00e9tico ao conceito de <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cviajante\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . J\u00e1 \u201cobservador\u201d caracteriza algu\u00e9m que olhe com aten\u00e7\u00e3o e interesse, destacando-se por perceber detalhes ao seu redor.<\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Portanto, a express\u00e3o <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cviandante observador\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> descreve um viajante que, ao inv\u00e9s de simplesmente transitar pelo ambiente, dedica-se a uma observa\u00e7\u00e3o detalhada, notando aspectos relevantes, como os edif\u00edcios que se destacam na cidade de Bananal. Este viajante \u00e9 sens\u00edvel ao que o rodeia, atento aos detalhes e reflexivo sobre o que encontra no seu caminho.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> A Figura 1, selecionada para representar o conceito de &#8220;viandante observador&#8221;, retrata uma fotografia de Theresa da Baviera durante sua expedi\u00e7\u00e3o ao Brasil em 1888. A imagem mostra Theresa ao centro, acompanhada por seus auxiliares e equipamentos modernos, essenciais para que a viajante pudesse registrar e estudar os m\u00ednimos detalhes de sua viagem cient\u00edfica pelo Brasil.<\/span><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure id=\"attachment_4544\" aria-describedby=\"caption-attachment-4544\" style=\"width: 774px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-4544\" src=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce.jpg\" alt=\"\" width=\"774\" height=\"820\" srcset=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce.jpg 774w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce-283x300.jpg 283w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce-768x814.jpg 768w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Princesa-Theresa-da-Baviera-no-acampamento-no-Rio-Doce-400x424.jpg 400w\" sizes=\"(max-width: 774px) 100vw, 774px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4544\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #000000;\">Figura 1: Princesa Theresa da Baviera no acampamento no Rio Doce. Foto de Edmund Beringer \u2013 Museu Thereseana, n.\u00ba 32,1 Munique.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Significado das palavras:<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Viandante:<\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Aquele que viaja, especialmente a p\u00e9; caminh\u00e3o. Deriva de &#8220;viandar&#8221;, que significa peregrinar ou viajar (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Priberam<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 2008-2024).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Observador:<\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Aquele que observa, algu\u00e9m atento aos detalhes, seja de maneira casual ou cient\u00edfica. Tamb\u00e9m pode se referir a uma pessoa que assiste ou participa de uma especificidade, ou que cumpre rigorosamente a sua fun\u00e7\u00e3o de observar (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Priberam<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 2008-2024).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Termo em outros viajantes: <\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> A express\u00e3o<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i> \u201cviandante observador\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> tamb\u00e9m \u00e9 utilizada em outros textos de viajantes, como no exemplo: <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201cH\u00e1 duas curiosidades naturais em <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Itu<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , que n\u00e3o devem escapar ao observador viandante. S\u00e3o o seu grande salto no rio Tiet\u00ea e a pedreira.\u201d<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Revista Popular &#8211; Jornal Ilustrado<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 1862, p. 214), estabelecendo o uso de tal figura de linguagem para descrever o viajante atento e curioso diante dos detalhes do ambiente que percorre.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Embora n\u00e3o tenha sido poss\u00edvel identificar a autoria do texto<\/span><\/span><i> <\/i><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201cCidade de Itu\u201d<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , do qual o trecho foi extra\u00eddo, pode-se inferir, com base nos dados e no conte\u00fado do relato, que o autor provavelmente foi Daniel Kidder, que realizou sua viagem por territ\u00f3rio paulista em 1839, passando por Itu, onde fez observa\u00e7\u00f5es feitas sobre a hidrografia do Rio Tiet\u00ea no seu livro<\/span><\/span> <span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Reminisc\u00eancias de viagens e perman\u00eancias no Brasil<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (Brasiliana, 2024).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Esta express\u00e3o, portanto, encapsula a ideia de um viajante que n\u00e3o apenas percorre um local, mas que observa profundamente o seu entorno, percebendo nuances e caracter\u00edsticas que escapam ao olhar comum<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> : \u201c<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Creio ter dito bastante para se fazer uma ideia exata do que \u00e9 Bananal, primeira povoa\u00e7\u00e3o da prov\u00edncia de S. Paulo, onde me levaram as minhas digress\u00f5es de viagem<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201d<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (Zaluar, 1861, p. 43).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Contexto e significado na leitura:<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> No trecho citado, as palavras <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cdigress\u00f5es de viagem\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> assumem um significado que reflete os desvios ou afastamentos do percurso original do viajante. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cDigress\u00f5es\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> se re<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> f<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> erem a desvios ou varia\u00e7\u00f5es, seja no percurso f\u00edsico ou nas ideias e reflex\u00f5es que surgem ao longo da jornada. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> No contexto da viagem de Zaluar, essas <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>\u201cdigress\u00f5es\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> indicam mudan\u00e7as no itiner\u00e1rio ou explora\u00e7\u00f5es que variam fora do trajeto planejado. Essas varia\u00e7\u00f5es s\u00e3o tanto espaciais, envolvendo locais n\u00e3o previstos inicialmente, quanto narrativas, com reflex\u00f5es e quest\u00f5es espec\u00edficas que surgem durante a viagem. Assim, Zaluar sugere que sua chegada a Bananal foi um desses desvios ou explora\u00e7\u00f5es adicionais de sua jornada.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Significado das palavras<\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> :<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Digress\u00e3o: <\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> O termo digress\u00e3o pode ser compreendido de v\u00e1rias maneiras. No seu sentido mais comum, refere-se ao desvio de um barco ou de um assunto, diminuindo um afastamento do foco principal. Tamb\u00e9m pode significar o ato de passear ou fazer um passeio, al\u00e9m de ser utilizado para descrever uma viagem com paradas <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> pr\u00e9-definidas<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> para um fim espec\u00edfico, como uma viagem de neg\u00f3cios ou art\u00edstica. Em um sentido figurado, a digress\u00e3o pode ser entendida como uma evasiva ou subterf\u00fagio, e, na astronomia, como o desvio aparente de um planeta em rela\u00e7\u00e3o ao Sol (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Priberam<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 2008-2024).<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Viagem: <\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> J\u00e1 <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>a viagem<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> diz respeito ao ato de transportar-se de um ponto a outro distante, abrangendo tamb\u00e9m a navega\u00e7\u00e3o ou travessia no contexto mar\u00edtimo. Em outro contexto, <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>a viagem<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> pode ser o percurso eficaz realizado ou at\u00e9 mesmo a rela\u00e7\u00e3o escrita dos acontecimentos e dos resultados causados pela jornada (<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Priberam<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 2008-2024).<\/span><\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_4543\" aria-describedby=\"caption-attachment-4543\" style=\"width: 1728px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers.png\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-4543\" src=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers.png\" alt=\"\" width=\"1728\" height=\"803\" srcset=\"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers.png 1728w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers-300x139.png 300w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers-1024x476.png 1024w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers-768x357.png 768w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers-1536x714.png 1536w, https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-content\/uploads\/sites\/1637\/2025\/08\/Troperos-or-Muleteers-400x186.png 400w\" sizes=\"(max-width: 1728px) 100vw, 1728px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-4543\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #000000;\">Figura 2: Henry Chamberlain. Troperos or Muleteers, 1821. Pinacoteca de S\u00e3o Paulo. Cole\u00e7\u00e3o Brasiliana\/ Funda\u00e7\u00e3o Estudar. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/www.brasilianaiconografica.art.br\/obras\/19473\/troperos-or-muleteers\">https:\/\/www.brasilianaiconografica.art.br\/obras\/19473\/troperos-or-muleteers<\/a>.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> A Figura 2 re<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">presenta<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> o trabalho dos tropeiros no s\u00e9culo XIX, destacando seu papel fundamental nas viagens e no transporte de mercadorias. Essa imagem estabelece uma rela\u00e7\u00e3o direta com o conceito de &#8220;digress\u00e3o de viagem&#8221;, evocando os <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> percursos e os desafios enfrentados pelos tropeiros durante suas jornadas.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <b>Termo utilizado por outros viajantes<\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> :<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Um exemplo do uso do termo<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i> \u201cdigress\u00e3o\u201d<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> por outros viajantes \u00e9 encontrado no seguinte trecho: <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201cFinaliza aqui a nossa digress\u00e3o pelos munic\u00edpios do Sul. Vamos, portanto, regressar \u00e0 capital, e d&#8217;ahi seguiremos para Santos, \u00faltimo marco da nossa peregrina\u00e7\u00e3o pelo territ\u00f3rio de S. Paulo.\u201d<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Revista Popular \u2013 Jornal Ilustrado<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , 1862, p. 216). <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Tal<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> uso refor\u00e7a a ideia de uma explora\u00e7\u00e3o fora do trajeto principal, acompanhada de observa\u00e7\u00f5es e reflex\u00f5es sobre o caminho percorrido.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Arial, serif;\"> <b>Refer\u00eancias<\/b><\/span><\/span><span style=\"font-family: Arial, serif;\"> <b>:<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> BNDigital. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Peri\u00f3dicos e Literatura, Augusto Em\u00edlio Zaluar.<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/bndigital.bn.gov.br\/dossies\/periodicos-literatura\/personagens-periodicos-literatura\/a-e-zaluar\/\">https:\/\/bndigital.bn.gov.br\/dossies\/periodicos-literatura\/personagens-periodicos-literatura\/a-e-zaluar\/<\/a>. Acesso em: 2 out. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> BRASIL. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Revista Popular do Rio de Janeiro<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . Edi\u00e7\u00e3o 16, ano 1862. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Cidade de Itu<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . p. 210-216. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/memoria.bn.gov.br\/docreader\/DocReader.aspx?bib=181773&amp;pagfis =6142\">https:\/\/memoria.bn.gov.br\/docreader\/DocReader.aspx?bib=181773&amp;pagfis =6142<\/a>. Acesso em: 5 dez. 2024. <\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> COCCHI, Kevin; COSTA, Nathalia. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Augusto Em\u00edlio Zaluar<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . Universidade de S\u00e3o Paulo, S\u00e3o Paulo, 2024. Semin\u00e1rio <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201c<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Imagens e <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> r<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">elatos: <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> v<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">iajantes e a <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> c<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">onstru\u00e7\u00e3o de <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> n<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">arrativas<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> \u201d.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> DUARTE, Denise Aparecida Sousa. Augusto Em\u00edlio Zaluar: aspectos da trajet\u00f3ria e produ\u00e7\u00e3o de um intelectual portugu\u00eas no Brasil do s\u00e9culo XIX. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Revista Brasileira de Hist\u00f3ria<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> , S\u00e3o Paulo, v. 30, n. 59, p. 101-130, 2010.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> PRIBERAM. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Digress\u00f5es<\/i><\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . <\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>In<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> : Dicion<\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">\u00e1rio Priberam da L\u00edngua Portuguesa<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> [em linha]. 2008-2024. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/dicionario.priberam.org\/digress %C3 %B5es\">https:\/\/dicionario.priberam.org\/digress %C3 %B5es<\/a>. Acesso em: 5 dez. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> PRIBERAM. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Observador<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>In<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> : <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Dicion\u00e1rio Priberam da L\u00edngua Portuguesa<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> [em linha]. 2008-2024. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/dicionario.priberam.org\/observador\">https:\/\/dicionario.priberam.org\/observador<\/a>.\u200b\u200b Acesso em: 5 dez. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> PRIBERAM. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Viagem<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>In<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> : <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Dicion\u00e1rio Priberam da L\u00edngua Portuguesa<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> [em linha]. 2008-2024. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/dicionario.priberam.org\/viagem\">https:\/\/dicionario.priberam.org\/viagem<\/a>. Acesso em: 5 dez. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> PRIBERAM.<\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i> Viandante<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> . <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>In<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> : <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Dicion\u00e1rio Priberam da L\u00edngua Portuguesa<\/i><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> [em linha]. 2008-2024. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/dicionario.priberam.org\/viandante\">https:\/\/dicionario.priberam.org\/viandante<\/a>.\u200b\u200b Acesso em: 5 dez. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> VIAJANTES \u2013 Biblioteca Brasiliana Guita e Jos\u00e9 Mindlin. Dispon\u00edvel em: <a href=\"https:\/\/viajantes.bbm.usp.br\/?q =&amp;filters =nome_cluster %3AKIDDER %2C +Daniel\">https:\/\/viajantes.bbm.usp.br\/?q =&amp;filters =nome_cluster %3AKIDDER %2C +Daniel<\/a>. Acesso em: 5 dez. 2024.<\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> ZALUAR, Augusto-Em\u00edlio. <\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> <i>Peregrina\u00e7\u00e3o pela Prov\u00edncia de S.Paulo<\/i><\/span><\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> (1860-1861). S\u00e3o Paulo: Livraria Martins Editora, 1976. (Biblioteca <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> H<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">ist\u00f3rica <\/span><\/span><span style=\"font-family: Calibri, serif;\"> Pa<\/span><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"font-family: Calibri, serif;\">ulista, 2)<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nathalia Gomes da Costa Tags : Vale do Para\u00edba; Paisagem; Bananal; Vila do Barreiro; Areias; Queluz; Silveiras; Lorena; Viandante observador; digress\u00f5es de viagem; Augusto Em\u00edlio Zaluar; Theresa da Baviera . Entre os anos de 1860 e 1861, em sua viagem que teve in\u00edcio em Barra Mansa (RJ) e t\u00e9rmino em Santos (SP), Augusto Em\u00edlio Zaluar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":24567,"featured_media":4544,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[60,31],"tags":[116,112,114,121,119,41,120,103,117,118,122,113,115],"class_list":["post-4542","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2-semestre-2024","category-verbetes","tag-areias","tag-augusto-emilio-zaluar","tag-bananal","tag-digressoes-de-viagem","tag-lorena","tag-lugares","tag-observador","tag-paisagem","tag-queluz","tag-silveiras","tag-theresa-da-baviera","tag-vale-do-paraiba","tag-vila-do-barreiro","entry","has-media"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/users\/24567"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4542"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4815,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4542\/revisions\/4815"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sites.usp.br\/mup111\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}